Sandal Böceği ile bir Sandal Sefası

Yeryüzünde boyutuna oranla en yüksek sesi çıkartan canlı hangisidir bilir misiniz? Ne fil, ne aslan ne de herhangi bir kuş. Küçücük bir böcek, sandal böceği!

 

Doğal havuzlar, nehirler, doğal su birikintilerinin yanından geçerken bir çim biçme makinesinin çıkardığı kadar yüksek bir ses duyarsanız, biliniz ki sandal böceği “iş başında”dır. Aslında dünya’nın en çığırtkan canlısı olan bu böcek, alıp mehtaplı bir gecede sandal sefasına çıkaracak dişisini aramaktadır. 99 Desibel’e kadar çıkabilen bu sesi hangi böceğin çıkardığını bilim adamları uzunca süre bilemediler. Öğrendiklerinde ise inanamadılar çünkü erkek sandal böceği, bu kadar yüksek sesi 50 mikron uzunluğundaki cinsel organını karnına sürterek çıkartıyordu. Demek ki, erkeklerin dünyasında her şey büyüklükle ilgili olmayabiliyormuş!  Acaba, dişiler en çok ses çıkaran erkeği mi tercih ediyorlardı bilemeyiz ama büyük bir vaktini suyun altında geçiren sandal böceğinin sesi, çıkardğı sesin ancak %1’i suyun dışına çıktığı halde, suyun altından bile duyulabiliyordu. Pire büyüklüğündeki bir canlının bu kadar küçük bir uzantı ile bu kadar büyük bir ses çıkarması bilim dünyasını hala şaşırtan bir olgudur. Bu olguya aşağıda tekrar döneceğiz.

Bildiğiniz gibi, nehirlerde suyun altında harika bir doğal denge mevcuttur. Sucul bitkiler, su ve kara canlılarının bazılarına yiyecek sağlar ve bazı küçük canlılara (örneğin zooplanktonlar) ise  düşmanlarından kaçıp saklanacak yer temin eder. Aksi takdirde daha büyük canlıların (kurbağalar, balıklar vb.) küçük canlıları tüketip yok etme tehlikesi söz konusudur. Bir sazlık 100’den fazla canlı türüne ev sahipliği yapabilir. Bitkiler, sürekli ölüp yenilenirler ve bu arada çürümek için suyun dibine inen bitki kalıntıları, hem mikroorganizmalar hem de sandal böceği gibi böcekler tarafından yiyecek olarak tüketilerek içinde her şeyi eritebilen suyun (bakınız, “suyun gizemi” adlı blog) çok fazla kirlenmesini önlerler. Böylece hem su içindeki besin maddeleri, bitkiler için tam yetecek oranda kalır hem de suyun içindeki oksijen azalmamış, bitmemiş olur. Çünkü suyun içindeki organik madde parçalanırken verdiği sevgi yükü (elektron) [Tanrı doğayı,  canlılara verdiği sevgi yükünü ölüm sonrasında geri dönüşüm yoluyla yeni maddelerin veya canlıların dünyaya gelmesinde kullanılacak şekilde tasarlamıştır] suyun içinde aşağıdaki reaksiyon yoluyla yine kutsal madde olan suyun üretiminde kullanılır.

 O2 + 4H+ + 4e-     =        2H2O       

 Bir başka deyişle, suyun içinde organik madde çürürken/parçalanırken sürekli oksijen tüketilir ve yeni su molekülleri oluşur. Sevgi yükleri kutsal suya dönüşmüş olur (bakınız, “suyun gizemi” adlı blog). Organik madde yok olurken sevgi yüklerini böylelikle doğaya verir. Ya da buna organik madde yok olurken ruhunu suya verir de diyebiliriz. Ama Tanrı, öyle bir düzen sağlamıştır ki, insanlar suya saygı göstermeyip, sanayi ve evsel atıklarıyla fazlaca kirlettiklerinde, sudaki oksijen tamamen tükenir ve organik maddenin parçalanırken verdiği sevgi yükü, yıkım yüküne dönüşerek amonyak, hidrojen sülfür gibi canlılar için zararlı bileşiklerin üretilmesinde kullanılır; bu durumda, sudaki yaşam tükenir, her yere kötü kokular yayılır, sandal böcekleri, balıklar, kurbağalar, tüm su canlıları (tubifeks dediğimiz canlılar hariç) ölürler ve kuşlar su kütlesini terkederler. Çok küçük kurtçuklar, suda herkes öldükten sonra dipteki çamurda yaşamlarına devam ederek ölü hücreleri tüketmeye devam eden canlılardır. Çok az oksijenle dahi yaşayabilen bu canlılar artık bizim son umudumuzdur. Onlar da ölürlerse, yaşam tamamen durmuş demektir. [Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nden Menekşe Taş ve Prof. Dr. Timur Kırgız tarafından gerçekleştirilen Yüksek Lisans Tez çalışmasında Ergene Nehrimiz’de oligachaeta ailesinden tubifeksler de çok azalmış olarak en son 2007 yılında görülmüştür]. Tanrı insanları bir yerde uyarmaktadır. Sanki ya size verdiğim kutsal maddeye saygılı olun, aşırı kirletmeyin ya da felaketlerle boğuşursunuz demektedir.

Biz yine dönelim Sandal Böceği’mize. Sandal böceğinin vücudunun özel bölümlerini birbirine sürterek çıkardığı sesi ilk araştıran bilim adamlarından James Windmill, bu keşfin daha iyi anlaşılmasıyla, adamsız su araçları için daha küçük ve hassas yeni akustik aygıtlar veya tıp uygulamaları için minyatür ultrason sondalar yapılabileceğini belirtmiştir. [Doğadaki kuşlara bakarak uçak yaptığımız gibi]. Windmill ayrıca, sandal böceğinin nefes almak için su yüzeyine çıktığını ve suyun altına inerken yanında bir hava kabarcığı taşıdığını ve muhtemelen bu hava kabarcığını veya tüm gövdesini çıkardığı sesi yükselten bir amplifikatör olarak kullandığını belirtmiştir. Aynı şekilde, Ağustos böceklerinin kanatlarını amplifikatör olarak kullandıkları bilinmektedir.

Sandal böcekleri muhtemelen yakındaki dişilerin kendilerini duyması ya da rekabet ettiği diğer erkeklerin seslerini bastırmak için daha yüksek sesler çıkarmaktadır. Doğada bu şekilde karşı cinsi çekmek için sesler çıkaran hayvanlar avcı hayvanların yaratacağı tehlikeyi göze alarak belki seslerini biraz kısmaları gerekebilir. 

Bilim adamları, sandal böceklerinin sesini dinleyecek ve onları avlamak isteyecek herhangi bir avcı hayvanın bulunmadığından emin olduklarını belirtmektedirler. Ama tabii ki, suyu kirleterek sandal böceklerini yok eden insanları hesaba katmamaktadırlar.

Sandal böceğinin çıkardığı sesler ilk defa Paris’te nehir kenarında yürüyen birinin dikkatini çekmiş ve bu kişi “Muséum national d’Histoire naturell” adlı doğa tarihi müzesinde çalışan Jérôme Sueur’a söylemesiyle de bilim adamları tarafından araştırılmaya başlanmıştır.

 Yetkililerin, bir yurtdışı seyahatinde sandal böceğinin serenadını duymalarını candan diliyorum. Kendimizi düşündüğümden değil ama kimbilir belki tubifekslerin bile yok edildiği ülkemiz akarsu ve göllerinde sandal böceği ile bir sandal sefası yapabilmek için belki birşeyler yaparlar.

Reklamlar
  1. Yorum bırakın

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: